Do gabinetów psychologów i terapeutów coraz częściej zgłaszają się osoby starsze, które po raz pierwszy opowiadają o tym, czego doświadczały przez wiele lat. Niekiedy mówią o przemocy fizycznej, częściej o ciągłym poniżaniu, zastraszaniu, kontrolowaniu, odbieraniu pieniędzy, izolowaniu od bliskich czy życiu w nieustannym napięciu.
Dla wielu z nich jest to pierwsza sytuacja, w której mogą nazwać swoje doświadczenia bez obawy, że ktoś je oceni, zlekceważy albo powie, że „w każdym domu są problemy”. Czasem dopiero podczas spotkań senioralnych, rozmowy z psychologiem lub zajęć edukacyjnych dowiadują się, że zachowania, które przez lata traktowały jako trudny charakter męża, rodzinny konflikt albo swoją powinność, były przemocą. Samo wypowiedzenie tego na głos bywa bardzo ważne. Nie zmienia przeszłości, ale może zmienić sposób, w jaki osoba patrzy na siebie. Pozwala zobaczyć, że nie była winna krzywdzeniu, a jej milczenie nie oznaczało zgody. Często było sposobem przetrwania w sytuacji, w której nie widziała bezpiecznego wyjścia.
Przemoc wobec osób starszych nie zawsze jest widoczna. Może być stosowana przez partnera, dorosłe dziecko, wnuka, opiekuna albo inną bliską osobę. Nie musi zostawiać siniaków. Czasem polega na zabieraniu emerytury, decydowaniu o każdym wydatku, ograniczaniu kontaktów z rodziną, utrudnianiu wizyty u lekarza, odmawianiu leków, straszeniu domem opieki albo ciągłym ośmieszaniu i podważaniu wartości drugiego człowieka. Sytuacja staje się szczególnie trudna, gdy osoba starsza jest zależna od kogoś, kto jednocześnie ją krzywdzi. Może potrzebować pomocy w codziennych czynnościach, transporcie, zakupach czy leczeniu. Może obawiać się, że po zgłoszeniu przemocy zostanie sama albo straci jedyną osobę, która się nią zajmuje. Dlatego tak ważne jest, aby nie oceniać jej decyzji i nie wymagać natychmiastowych działań. W pracy specjalistycznej często słyszymy pytania: „Dlaczego wcześniej nic nie powiedziała?”, „Dlaczego nie odeszła?”, „Dlaczego na to pozwalała?”. Takie pytania mogą pogłębiać poczucie winy i wstydu. Znacznie bardziej pomocne jest spokojne zapytanie: „Czego pan/pani potrzebuje teraz?” albo „Co mogłoby zwiększyć pana/pani bezpieczeństwo?”. Wieloletnie życie w przemocy wpływa na psychikę i zdrowie. Osoba może mieć problemy ze snem, odczuwać stałe napięcie, lęk, smutek, bezradność albo trudności
z podejmowaniem decyzji. Może nie ufać własnej pamięci i ocenie sytuacji, ponieważ przez lata słyszał/ła, że przesadza, źle rozumie wydarzenia albo sam/sama jest winna konfliktom. Nie świadczy to o słabości. To częsta reakcja na długotrwałe życie w zagrożeniu.
Pierwsza rozmowa ze specjalistą nie musi oznaczać zgłoszenia sprawy na Policję, odejścia z domu czy rozpoczęcia postępowania sądowego. Może służyć wyłącznie uporządkowaniu sytuacji i poznaniu możliwości pomocy. Psycholog może pomóc nazwać emocje, zmniejszyć lęk i odbudować zaufanie do własnej oceny. Terapeuta wspiera osoby, które nadal odczuwają skutki wieloletniego krzywdzenia. Specjalista przeciwdziałania przemocy domowej może pomóc ocenić zagrożenie i wspólnie przygotować plan dalszych działań. Prawnik wyjaśni możliwości ochrony, kwestie mieszkaniowe, majątkowe i rodzinne. Pracownik socjalny może wskazać dostępne wsparcie opiekuńcze, materialne i lokalne miejsca pomocy. Każda osoba potrzebuje czegoś innego. Dla jednej najważniejsza będzie możliwość opowiedzenia swojej historii. Dla innej porada prawna, wsparcie psychologiczne, odzyskanie kontaktu z bliskimi albo zabezpieczenie dostępu do pieniędzy i leczenia.
Nie jest za późno, aby zadbać o siebie. Wiek nie odbiera prawa do szacunku, prywatności, własnych decyzji i spokojnego życia. Przeszłości nie można wymazać, ale można przestać pozwalać, by nadal decydowała o teraźniejszości. Czasem pierwszym krokiem jest zwykła rozmowa z osobą, która potraktuje doświadczenie przemocy poważnie i nie będzie narzucać gotowych rozwiązań.
W ramach zadania publicznego „Stop Przemocy 2024–2026” Fundacja Pozytyw prowadzi bezpłatne konsultacje psychologiczne, terapeutyczne i prawne oraz spotkania ze specjalistami w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej.
Tytuł zadania publicznego: „Stop Przemocy 2024-2026” Zadanie publiczne dofinansowane ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego
